چکیده :
آببندی نسوز و اتصالات ضد حریق در ساختمان از مهمترین ابزارهای فنی محافظت از ساختمان در برابر آتش است. از نقطه شروع تحلیل اصول آببندی ضدحریق و اتصالات ضد حریق در ساختمانها و تحلیل برخی عوامل تأثیرگذار مهم، این مقاله در اصل کاربرد ترکیبی اقدامات فنی آببندی ضد حریق را بر اساس ترکیب کاربردی مهندسی پیشنهاد میکند. سپس با در نظر گرفتن ورق آببندی نسوز بهعنوان نمونه، وضعیت فعلی محصول آببندی ضدحریق را معرفی کرده و به تحلیل دلایل میپردازد. در پایان، پیشنهادهای مربوطه را از چهار جنبۀ کیفیت، استاندارد، انتخاب و کاربرد محصول در ساختوساز، با تلاش برای ارائه برخی روشها و افکار جدید جهت حل مشکل آببندی و اتصالات ضد حریق ارائه میدهد.
در فرآیند ساختوساز ساختمان، به دلیل نیاز کارکردی و سازهای، بخش داخلی دارای تعداد زیادی لولههای مکانیکی و الکتریکی بهصورت متقاطع بین کف و دیوار است؛ بنابراین باعث سوراخ بین کف و لولهها، یا بین دیوار و لولهها میشود. باید برای این سوراخها یا تخلخلها اقدامات آببندی انجام شود، در غیر این صورت، با بروز آتشسوزی، آتش و دود بهسرعت در ساختمان منتشر شده و گسترش مییابد. آببندی نسوز و اتصالات ضد حریق، آببند کردن سوراخهایی است که توسط کابلها یا لولهها در دیوار یا کف به وجود آمدهاند، با مواد آببندی نسوز است. این کار از انتشار گرما، شعله و دود به مناطق همجوار جلوگیری میکند تا ایمنی پرسنل و تجهیزات فراهم شود.
اصول و اهمیت آببندی و اتصالات ضد حریق
اصل اساسی آببندی و اتصالات ضد حریق این است که مادۀ آببندی در فرآیند گرمازایی عایق گرما و انبساط ایفای نقش میکند تا تخلخلهای باقیمانده از احتراق سوخت را مهروموم کند و از گسترش گازهای سمی و دود ناشی از آتش جلوگیری کند. با جذب گرما و عایق گرما، میتوان دمای سطح دارای حفاظ را کاهش داد و از احتراق سوخت بر روی سطوح پنهان جلوگیری کرد. اهمیت آببندی و اتصالات ضد حریق این است که میتواند بهطور مؤثری از گسترش آتش و گازهای سمی در هنگام آتشسوزی جلوگیری کرده و بنابراین از ایمنی کارکنان و تجهیزات خارج از محل آتشسوزی محافظت کند.
جهت خرید پارچه نسوز با ما تماس بگیرید.

کاربردهای ترکیبی اقدامات فنی آببندی ضد حریق
در کاربردهای عملی آببندی و اتصالات ضد حریق، اغلب مشکلاتی ازجمله اندازۀ فنی آببندی ضد حریق، روش نادرست یا ناقص آببندی، در نظر نگرفتن نوع و ماهیت نفوذ سرویس، اندازه و مکان سوراخ و همچنین مشخصات نفوذ سرویس وجود دارند. درنتیجه، آببندی و اتصالات ضد حریق نمیتواند اثرگذاری مطلوب داشته باشد. به همین دلیل، در ابتدا اقدامات فنی آببندی مانند «آببندی، انسداد، جداکننده، قرار دادن در پوشش و پوشش دهی» را که از ابتداییترین موارد و دارای بیشترین کاربردها هستند، معرفی میکنیم. همۀ موارد فوق با مشخصههای محصولات آببندی نسوز، همچنین نحوه عمل و مقیاسهای فنی مربوطه در پروژه تأسیسات مکانیکی و الکتریکی ساختمان، مطابق با الزامات دستورالعمل طراحی حفاظت در برابر آتش ساختمان (GB 50016-2014) و مشخصات فنی برای کاربرد توقف آتش در ساختمان (CECS 154-2003) ترکیب میشوند.
تحلیل ساده در مورد کاربردهای ترکیبی این اقدامات فنی آببندی ضد حریق به شرح زیر است:
- آببندی: اتخاذ سازه محصورشده با مواد مقاوم در برابر آتش برای محافظت از کابلها؛ محصول معمول آببند ضدحریق، سینی مقاوم در برابر آتش است. مکانیسم محافظت در برابر آتش و شعله آن بدین گونه است: زمانی که کابل در سازه آببندی قرار میگیرد، به دلیل کند کردن شعله یا غیرقابل احتراق بودن ماده آببندی، شعله بیرونی اثر مستقیمی بر کابل داخلی نخواهد گذاشت. به دلیل خاصیت انبساط حرارتی و بسته بودن سازه، حتی اگر برخی کابلهای داخلی به دلیلی آتش بگیرند، به دلیل کمبود اکسیژن خاموش خواهد شد.
- اتصالات: استفاده از مواد ضدحریق مانند مواد اتصالات آلی نسوز، اتصالات غیر آلی نسوز، کیسه ضدحریق، برای مسدود کردن لولهها یا سوراخهایی که سیم یا کابلها از آنها گذشتهاند، بهخصوص برای سوراخهای بزرگتر کاربرد دارد. محصولات آببندی نسوز معمولی عبارتاند از مواد مسدودکننده نسوز غیر آلی (برای مثال بتن نسوز)، مواد مسدودکننده نسوز آلی (برای مثال درزگیر نسوز، بتونه نسوز، اسپری ضد حریق، بلوک نسوز، فوم نسوز) و کیسه نسوز. اگر شکاف بین داکت و کابل کوچک باشد، میتوانیم از مواد مسدودکننده نسوز آلی برای آببندی و اتصالات استفاده کنیم. در غیر این صورت، میتوان کیسههای ضدحریق را انتخاب کرد. برای مثال، مواد مسدودکننده نسوز آلی در اثر دمای بالا و شعله، منبسط و سفت خواهند شد و با لعاب، لایه سخت و متراکمی تشکیل میدهند. این فرآیند واکنشی گرماگیر است که میزان زیادی گرما مصرف میکند و این برای کاهش دمای سیستم مطلوب است. لایه لعاب خاصیت عایق حرارتی خوبی دارد بهطوریکه در مهار آتش، متوقف ساختن دود و عایقکاری حرارتی کارایی خوبی خواهد داشت.
- جداکننده: استفاده از مواد نسوز مانند ورق نسوز برای جدا کردن سوراخ دیوار یا کف. محصول معمولی آببندی نسوز، صفحه آببند ضد حریق است. با توجه به انبساط حرارتی صفحه نسوز و کاربید جامد تشکیل شده پس از انبساط، بخشهای نسوز در موقعیتهای مناسب به نحوی قرار میگیرند که منفذ کابل یا سوراخ لوله بسته خواهد شد؛ همچنین دهانههای سوراخهای بزرگتر در آتش را نیز میبندند و از هم جدا میکنند.
- قرار دادن در لفافه: استفاده از مواد بستهبندی برای حفاظت در برابر آتش و فرآیند مهار شعله روی لوله مکانیکی و لوله هود آشپزخانه. محصولات معمولی آببندی نسوز عبارتاند از: رنگ ضد حریق نسوز، نوار نسوز و غیره. پس از اینکه ماده لفافبندی نسوز روی قسمت بیرونی لوله مکانیکی و لوله هود آشپزخانه پیچیده شد، کارتریج آببندی شکل میگیرد. هنگامیکه آتشسوزی در فضای داخلی یا خارجی رخ میدهد، ماده لفافبندی از اثر واگرمش (گرمادزدی) و عایق حرارتی خود، با تشکیل پوشش محافظ حرارتی مناسب، سرعت گسترش شعله را کاهش میدهد؛ همچنین از انتشار دود و گاز به مناطق مجاور آتش پس از سوختن لولهها جلوگیری میکند. بدین ترتیب، زمان زیادی برای تخلیه ایمن پرسنل فراهم میآورد.
- پوشش دهی: پوشش سطح پایه قابلاحتراق، سازه فولادی و بتن با پوشش مهارکننده آتش برای فرآیند مقاومت در برابر آتش و عایق حرارتی. محصولات معمولی آببندی نسوز عبارتاند از: پوشش مقاوم در برابر آتش برای سازههای فولادی، پوشش مقاوم در برابر آتش کابل و غیره. پس از استفاده از پوشش مقاوم در برابر آتش روی سطح اشتعالپذیر، سازه فولادی و بتن، لایه مقاوم در برابر آتش و عایق حرارتی روی سطوح تشکیل میشود که قابلیت احتراق سطح ماده پوشش داده شده را کاهش داده و مانع گسترش سریع آتش میگردد و همچنین مقاومت ماده پوشش دهی شده را در برابر آتشسوزی افزایش میدهد.
صفحه آببند نسوز (ضد حریق)
مفاهیم و استانداردهای مواد صفحه آببند نسوز: صفحه آببند نسوز نوعی صفحه غیرقابلاحتراق سخت است که از مواد نسوز ساخته شده است. این ماده عمدتاً برای دهانههای بزرگ و بدون آببندی و اتصالات ضد حریق مناسب است؛ زیرا ضخامت یکنواخت، محافظت در برابر آتش، عملکرد عایق حرارتی و ظرفیت حمل دارد. برای برش و سوراخکاری مناسب است و پس از برش، به کمک بست در مکانهای موردنظر نصب میشود.
ماده 5-2-1 استاندارد ملی خاموشکنندۀ آتش (GB 23864-2009) (برای اختصار در پاراگرافهای زیر به آن استاندارد گفته خواهد شد)، تصریح میکند که «مقاومت در برابر آتش مواد آببندی ضدحریق به سه سطح تقسیم میشود: یک ساعت، دو ساعت، سه ساعت، با توجه به مدتزمان مقاومت در برابر آتش؛ و دسته دارای نقص ازنظر مقاومت در برابر آتش، «A» نامیده میشود.» ماده ۵-۲-۲ استاندارد تصریح میکند که «مقاومت در برابر آتش مواد آببندی نسوز باید مطابق با مقررات جدول 1 باشد.» ماده ۶-۱۶-۷-۲ استاندارد تصریح میکند که مشخصههای از دست دادن یکپارچگی پدیدههای زیر هستند که در سطح محافظتشده نمونه آزمایش ظاهر میشوند: (الف) مشتعل کنندۀ پدها؛ (ب) زبانه کشیدن شعلههای آتش به مدت 10 ثانیه.

بر این اساس، حداقل مدتزمان لازم برای مقاومت صفحه آببند نسوز در برابر آتش یک ساعت است. در طول یک ساعت، سطح محافظتشده صفحه آببند ضدحریق نباید پدها را مشتعل کند و هیچ شعلهای برای ده ثانیه بیرون نزند. استاندارد صفحه بدون ازهمپاشیدگی را بهعنوان اساسیترین اصل یکپارچگی آتش در نظر میگیرند، بنابراین هیچ الزام متناظر خاصی مربوط به این موضوع ارائه نشده است.
تفاوت بین صفحه آببندی نسوز و تخته مرکب غیر آلی غیرقابل احتراق
تفاوت بین این دو محصول عمدتاً شامل موارد زیر است:
- صفحه آببند نسوز نهتنها باید آزمایش عملکرد احتراق را انجام دهد، بلکه باید آزمون عملکرد مقاومت در برابر آتش را نیز پشت سر بگذارد. استاندارد ملزم میکند که مدتزمان مقاومت در برابر آتش صفحه آببند نسوز باید یک ساعت یا بیشتر باشد و میتواند به سه سطح یک ساعت، دو ساعت، سه ساعت تقسیم شود. درحالیکه تخته مرکب غیر آلی غیرقابل احتراق تنها باید آزمایش عملکرد احتراق را انجام دهد و نیازی به آزمایش عملکرد مقاومت در برابر آتش ندارد.
- از فناوری تولید صفحه آببندی نسوز، میتوان برای تولید سینی کابلهای نسوز هم استفاده کرد. با توجه به اینکه غلاف عایق پلاستیکی کابل، مقاومت دمایی پایینی دارد، برخی از آنها تا ۱۰۰ درجه سانتیگراد را میتوانند تحمل کنند. زمانی که آتش بیرون کابل برق رخ میدهد، غلاف بیرونی نرم شده و در دمای بالا ذوب خواهد شد که منجر به اتصال کوتاه یا ایجاد آتشسوزیهای بزرگتر میشود، بنابراین اغلب کابلها را در سینی کابل مقاوم در برابر آتش قرار میدهند. با استفاده از مزایای کیفیت ضد انفجار، استحکام بالا، مقاومت دمایی بالا و مقاومت در برابر فرسودگی، صفحههای آببندی نسوز میتوانند در تولید سینی کابل مقاوم در برابر آتش، برای استفاده در قفسه اصلی به کار روند. بااینوجود، ازآنجاکه تخته مرکب غیر آلی غیرقابلاحتراق، کیفیت ضد انفجار ندارد، زمانی که دما به بالاتر از ۱۰۰ درجه سانتیگراد برسد، آب کریستالی در تخته مرکب به بخار تبدیل میشود و باعث ترکیدن تخته مرکب شده و شعله مستقیماً از آن عبور میکند؛ بنابراین، نمیتوان از تخته مرکب غیر آلی غیرقابلاحتراق در تولید سینی کابل مقاوم در برابر آتش استفاده کرد.
تحلیل وضعیت فعلی و ویژگیهای صفحه آببندی نسوز
در حقیقت، کیفیت صفحه آببند نسوز موجود در بازار نسبتاً پایین است. ما چندین نوع صفحه آببند نسوز را انتخاب کردیم که نسبتاً مشهورتر و محبوبتر از دیگر محصولات موجود در بازار بودند تا آزمون مواجهه با آتش را روی آنها انجام دهیم. در طول آزمایش، همۀ این صفحهها طی ۵ دقیقه از هم پاشیدند. این نتیجه شگفتآور بود، زیرا فاصله زیادی با استاندارد دارد؛ یعنی آنها نمیتواند اساسیترین اصل را برآورده کنند، چه برسد به تقاضاهایی که فراتر از استاندارد هستند. در مقابل، یک صفحه آببند نسوز جدید کارخانهای با عملکرد بسیار قوی در برابر آتش، مدتزمان مقاومت آن در برابر آتش میتواند به بیش از ۵ ساعت برسد. این نهتنها با الزام عدم از هم پاشیدن مطابقت دارد، بلکه میتواند بالاترین سطح مورد نیاز عملکرد مقاومت در برابر آتش را در استاندارد برآورده کند و میتواند از مقدار استاندارد هم فراتر رود. نکات زیادی برای این مسائل و مشکلات وجود دارد:
- فرآیند تولید: در ابتدا، خود تولیدکننده محصول، فاقد پشتیبانی فنی و تحقیقات کافی روی مواد خام مورد استفاده برای پوشش ضد حریق است. استفاده از فرمولهای سایر تولیدکنندگان محصول، تقلید از محصولات کارخانههای دیگر بهصورت پنهانی و حتی تولید محصولات تقلبی یا نامرغوب بهصورت غیرقانونی که همگی منجر به کیفیت ضعیف محصولات خواهد شد. ثانیاً اکثریت تولیدکنندگان الزامات تخته مرکب غیر آلی غیرقابل اشتعال را (GB 25970-2010)، برای آزمون به الزامات صفحه آببندی نسوز مورد استفاده برای مهندسی آببندی نسوز، بهجای مطابقت با ماده آتشبند (GB 23864-2009) ارجاع میدهند.
- فرآیند فروش: در حال حاضر، رقابت در بازار به دلیل انواع متعدد محصولات مرتبط در بازار، بسیار شدید است. هر طرفی بدون داشتن مجوز فقط به دنبال منافع بیشتر است و محصولات ضد حریق تقلبی یا غیراستاندارد میفروشد.
- فرآیند استفاده: استانداردهای فنی پایین بخش ساختوساز، ازجمله در نصب و نگهداری با سرهمبندی و حتی استفاده از محصولات ضد حریق تقلبی یا غیراستاندارد.
- سازمانهای مربوطه: اگرچه گزارش بازرسی توسط مرکز ملی آزمون و نظارت بر کیفیت صادر میشود و گواهی تأیید نوع محصول توسط مرکز صدور گواهی محصولات آتشنشانی وزارت امنیت عمومی چین صادر میشود، نظارت بر سه لینک تولید، فروش و استفاده توسط سازمانهای مربوطه مشکل است. سازمانهای نظارت بر کیفیت و همچنین سازمانهای صنعتی و تجاری به اصل «اجرای قانون مشترک، انجام وظایف خود» پایبند نیستند و اهمیت محصولات آتشنشانی را بهخوبی درک نمیکنند. علاوه بر این، آنها سازمانهای آتشنشانی را نهاد نظارت همۀ بخشها میدانند. سازمانهای آتشنشانی میتوانند قبل و هنگام ساختوساز بررسیهای نقطهای انجام دهند، اما در حین ساختوساز قادر به «جایگزینی» موقت در واحدهای ساختمانی نیستند. حتی اگر در زمان پذیرش پروژه، سازمانهای آتشنشانی مواد آببند نسوز را بهعنوان اقلام پذیرش در نظر نگیرند.
تحلیل قابلیت اطمینان و کاربرد صفحه آببند نسوز جدید
در حال حاضر صفحه آببند نسوز با آزمایشهای عدم اشتعال و آزمایشهای قرار گرفتن در معرض آتش، ثابت میکند که مادهای غیرقابلاحتراق و مقاوم در برابر آتش است. ولی نمیتواند ثابت کند که باید ماده نسوز خوبی باشد. در حال حاضر، بیشتر صفحات آببند نسوز در بازار نمیتوانند به الزامات ضد حریق در مدتزمان مقاومت در برابر آتش و اثر جلوگیری از دود برسند. درحالیکه خواص فیزیکی و شیمیایی و نیز عملکرد مقاومت در برابر آتش این صفحات آببند نسوز خیلی خوب است. بهترین ویژگیهای آن عبارتاند از:
- استحکام خمشی میتواند به 69/77 مگاپاسکال برسد که بسیار بیشتر از 10/0 مگاپاسکال مورد نیاز استاندارد است.
- مدتزمان مقاومت آن در برابر آتش طولانی است و میتواند به بیش از ۵ ساعت هم برسد که بیشتر از ۳ ساعت بالاترین الزام استاندارد است.
مواد آببند نسوز بهطور گستردهای برای آببندی ضدحریق و ضد دود در روزنههای نفوذ و اتصالات ساختمانی استفاده میشوند. سپس شاخصهای محصول از الزامات استاندارد فراتر میرود و محصولات مزیتهایی نسبت به محصولات مشابه دیگر تولیدکنندگان دارند که موجب طیف کاربردهای گستردهتر آن و ویژگیهای کاربردی متفاوت میشود. علاوه بر آببندی نسوز و ضد ذوب در ساختمانهای معمولی و نیروگاهها، میتوان از آن در مکانهای نظامی مانند انبار مهمات و غیره نیز استفاده کرد.
تحلیل جامع اقتصادی صفحه آببند نسوز جدید
کیفیت محصول ضد حریق و مقاوم در برابر شعله در حال بهبود است؛ فناوری تولید آن کاملتر میشود اما هزینه بهطور همزمان افزایش مییابد. استفاده از این نوع ورق آببندی نسوز هزینۀ ساختوساز را در حدود ۱۰ الی ۱۵ درصد افزایش خواهد داد. با این وجود، از منظر اقتصادی حفاظت در برابر آتش، تأثیر مهندسی حفاظت در برابر آتش و نیز نسبت هزینه به عملکرد، مطلوب است.
نتیجهگیری و پیشنهادها
- کیفیت مواد نسوز مانند صفحه آببند نسوز: ازیکطرف، خود مواد نسوز باید درصدد بهتر شدن باشند تا با استانداردهای محصول و دستورالعملهای محافظت در برابر حریق مطابقت پیدا کنند. برای مثال، مدتزمان مورد نیاز مقاومت در برابر آتش در استانداردها چقدر است، مواد باید به این مقدار رسیده و حتی آن را پشت سر بگذارند. از سوی دیگر، باید استانداردهای محصول را اصلاح کنیم و حتی برخی استانداردهای جدید با هدف حل معضل عملی محصولات و روند توسعه اجتماعی تدوین کنیم. از این طریق، مواد نسوز میتوانند حفاظت بهتری در برابر آتش داشته باشند.
- انتخاب مواد نسوز مانند صفحه آببند نسوز: ابتدا، آببندی و اتصالات ضد حریق در موقعیتها یا سوراخهای یکسان باید از مواد یکسان مانند سازنده و بافت ثابت استفاده شود تا به سطح یکسانی از محافظت در برابر آتش و عملکرد مقاومت در برابر آب دست یابند. دلیل آن، این است که مواد آببند نسوز هر تولیدکننده مشخصههای خاص و عملکرد خاص خود را دارد. آنها نمیتوانند ترکیب شده یا جایگزین یکدیگر شوند حتی اگر هر دو، از یک نوع ماده باشند. دوم، مواد آببند نسوز عمومی و خاص باید ترکیب شوند تا از استحکام و پایداری سازهای سیستمهای آببند نسوز اطمینان حاصل شود.
- کاربرد ساختمانی اقدامات فنی آببندی ضد حریق: مواد نسوز مانند صفحه آببند نسوز باید در ترکیب با اقدامات فنی آببندی نسوز با ایفای نقش در محافظت در برابر آتش و دکوراسیون بهطور همزمان استفاده شود. ازیکطرف، استانداردهای جدید برای ساخت باید تدوین شود تا عملکرد حفاظت در برابر آتش بهطور دقیق انجام شود، استفاده ترکیبی را تقویت کند تا بتواند از ایفای نقش در کاربرد دکوراسیون پشتیبانی کند. از سوی دیگر، تشویق و راهنمایی گروه ساختوساز حرفهای توسط سازنده برای انجام کار ساختوساز شاید درنهایت به نتیجه بهتر در دکوراسیون منجر شود.
منبع








