Skip to content
دسته‌بندی مقالات
تازه ترین مقاله ها
قیمت و خرید محصولات ایمنی و حفاظت فردی PPE | فرآذر 1404

نگاهی علمی به منسوجات ضد حریق

فهرست مطالب مقاله

آتش یکی از رایج‌ترین و مهلک‌ترین خطراتی است که زندگی و اموال انسان‌ها را تهدید می‌کند. با این وجود، مردم به‌طور روزمره در کاربردها و صنایع مختلف از آتش استفاده می‌کنندحوادث آتش سوزی می توانند منجر به سوختگی های شدید یا مرگ شوند.

در سال 2017، تقریباً 9 میلیون آسیب دیدگی و 120632 مرگ ناشی از حوادث آتش، گرما و مواد داغ در سطح جهان رخ داده است. دلایل اصلی مرگ و میرها، سوختگی، دود و استنشاق گازهای سمی بوده است. آتش یک واکنش گرمازا است که اکسیداسیون، بخشی از آن می باشد.

بنابراین برای شروع آتش‌سوزی، به منابع اکسیژن و سوخت نیاز است (شکل ‌1). دلایل متعددی از جمله کار با سوخت و گازها، مایعات و فلزات قابل اشتعال، گرما، جرقه، فرآیند جوشکاری، اتصال کوتاه برق، تغییرات آب و هوایی و غیره می توانند باعث ایجاد آتش‌سوزی شوند. رفتار آتش عموماً به شدت، سرعت گسترش و عواملی که بر آن تأثیر می گذارند مانند آب و هوا، سوخت و توپوگرافی اشاره دارد.

به عنوان مثال، تغییرات آب و هوایی اخیر، موجب افزایش خطر آتش‌سوزی‌هایی شده است که تأثیرات منفی شدیدی بر محیط زیست و حیات وحش در بسیاری از مناطق جهان داشته‌اند. ویژگی‌های آتش شامل اندازه شعله و زمان گسترش، سرایت آتش به اشیاء دیگر و مشتعل ساختن آن‌ها، آزادسازی گرما، تیرگی و سمیت دود هستند که از عوامل اصلی مورد توجه در زمان تخلیه افراد گرفتار در آتش محسوب می‌شوند.

یک سناریوی معمولی آتش‌سوزی با فرآیند احتراق شروع می‌شود و سپس با رشد آتش دنبال می‌شود که در آن نرخ آزادسازی گرما و دما افزایش می‌یابد. در مرحله اولیه وقوع، آتش به سرعت گسترش می‌یابد و دود و گرما تولید می‌کند که منجر به «فلش اور» می‌شود، سپس به مرحله‌ی کاملاً توسعه‌یافته و در نهایت به مرحله‌ی زوال می‌رسد‌.

این مراحل در شکل ‌2 نشان داده شده است‌‌.

شکل 1- مثلث آتش
شکل 1- مثلث آتش
شکل 2- نمودار شماتیک مراحل سناریوی معمول آتش‌سوزی.
شکل 2- نمودار شماتیک مراحل سناریوی معمول آتش‌سوزی.

‌هنگامی که آتش به مرحله فلش‌اور در حدود 500 درجه سانتیگراد می‌رسد، هر پلیمر در محل آتش‌سوزی 20 درصد از وزن خود را به صورت مونوکسید کربن آزاد می‌کند که منجر به تولید دود سمی اضافی می‌شود ‌. خطرات آتش‌سوزی، بر زندگی انسان و محیط زیست تأثیر می‌گذارد. در سال‌های اخیر، افزایش استفاده از مواد قابل احتراق و مصنوعی باعث شده است که خطرات آتش‌سوزی، پیچیده‌تر و چالش‌برانگیزتر شوند. در شرایط آتش‌سوزی، خطرات عمده‌ای که انسان‌ها باید از آن‌ها محافظت شوند شامل موارد زیر است:

  • شعله‌ها (گرمای همرفت)
  • تماس با اجسام جامد داغ (گرمای هدایت)
  • دمای بالای تشعشعی
  • گازها و بخارات داغ
  • جرقه‌ها
  • قطرات فلزات مذاب‌
  • مواد شیمیایی سمی
  • مایعات و گازهای داغ‌

سوختگی یکی از تأثیرات شدید و شایع آتش و شعله بر انسان است که ممکن است باعث مرگ یا در برخی موارد باعث بیماری، ناهنجاری و ناتوانی یا مراقبت‌های پزشکی طولانی مدت شود.

نقش منسوجات در حفاظت در برابر آتش

منسوجات نقش اساسی در زندگی ما دارند. از آن‌ها در ساخت پوشاک، فرش‌ها، پرده‌ها، پارچه‌های مبلی، پتوها، تشک‌ها و غیره استفاده می‌شود که این موضوع، فراوانی حوادث آتش‌سوزی مرتبط با منسوجات و تعداد زیاد جراحات و مرگ‌های ناشی از آن را تشریح می‌کند. طبق گزارشات آمار آتش‌سوزی در انگلستان، بیشتر حوادث آتش سوزی رخ داده در خانه‌ها، مبلمان راحتی، رختخواب و لباس خواب را شامل می شود. به طور کلی، منسوجات از الیاف طبیعی مانند پنبه، پشم، کتان و الیاف مصنوعی با پایه پلیمری مانند پلی استر، پلی پروپیلن، نایلون و غیره ساخته می‌شوند. این مواد دارای قابلیت اشتعال و سوختن بالایی هستند؛ بنابراین نیاز زیادی به افزایش کیفیت و ایمنی محصولات نساجی برای جلوگیری از آتش‌سوزی و از دست دادن جان انسان‌ها وجود دارد. منسوجات محافظ آتش یکی از بخش‌های بازار منسوجات فنی است که از سرعت رشد بالایی برخوردار می‌باشد و در استانداردها به عنوان منسوجات مقاوم در برابر آتش/شعله نیز شناخته می‌شوند. این پارچه‌ها نقش مهمی در حفاظت در برابر خطرات حرارتی و آتش دارند. عملکرد آتش، توانایی مواد در گسترش آتش را اندازه‌گیری می‌کند و مقاومت در برابر آتش به کنترل آتش توسط ساختار مواد اشاره دارد. سطح عملکرد پارچه محافظ بسیار وابسته به نوع قرار گرفتن در معرض حرارت، مواد الیاف، ویژگی‌های ساختاری پارچه‌ها و عملیات تکمیلی استفاده شده است. پارچه های محافظت کننده از آتش باید الزامات قابل توجهی را برای جلوگیری از گسترش آتش (مانند مقاومت در برابر شعله، عایق حرارتی، یکپارچگی و دافع مایعات) برآورده کنند تا عملکرد محافظتی مورد نیاز حاصل شود. به عنوان مثال، لباس آتش‌نشان با‌ چندین لایه پارچه طراحی شده است و برای ایجاد مانع و کاهش قرارگیری در معرض محیط حرارتی خطرناک یا سایر اشیاء تهدید‌کننده استفاده می‌شود.

تأثیر پارامترهای نساجی بر عملکرد پارچه‌های محافظت‌کننده از آتش

‌چندین پارامتر نساجی باید هنگام انتخاب پارچه/لباس برای اهداف محافظت از آتش در نظر گرفته شود. ماهیت و خواص مورفولوژیکی الیاف، مشخصات نخ، پارامترهای ساختاری پارچه و عملیات تکمیلی‌، عوامل مهمی هستند که بر عملکرد پارچه در هنگام قرار گرفتن در معرض آتش تأثیر می‌گذارند. این عوامل بر عایق حرارتی پارچه‌ها، سهولت اشتعال، نرخ سوختن، گسترش شعله و آزادسازی دود تأثیر می‌گذارند که میزان خطرات را تعیین می‌کنند. مواد و ترکیب شیمیایی الیاف، علاوه بر کاربرد ضدشعله، نقش‌های مهمی به عنوان سوخت ایفا می‌کنند.

الیاف طبیعی

‌الیاف طبیعی، پنبه، کتان، جوت، پشم، ابریشم و غیره را شامل می‌شود. الیاف طبیعی در ترکیب و ساختار با یکدیگر متفاوت هستند. اما برخی از خواص ذاتی مانند جذب رطوبت بالا و قابلیت اشتعال در آن‌ها مشترک است. ‌بیش از ۹۰٪ ترکیب پنبه، سلولز است.‌ به همراه سایر اجزا مانند پکتین، موم، خاکستر و اسیدهای ارگانیک، در حالی که الیاف پوست مانند کتان و جوت نیز عمدتاً از سلولز (8۰٪ – 6۰٪) تشکیل شده‌اند و شامل لیگنین، چربی، موم، خاکستر و آب نیز هستند.‌ الیاف سلولزی ‌به راحتی می‌توانند مشتعل شوند و سریع بسوزند و رفتار اشتعال‌پذیری آن‌ها به ترکیب مکانیکی شیمیایی آن‌ها مانند وجود مقدار مشخصی از محتوای لیگنین نسبت داده می‌شود. دمای اشتعال الیاف پنبه، 400 درجه سانتیگراد است. پنبه پس از اشتعال، گرما، دود، مونوکسید/دی اکسید کربن و آب تولید می‌کند. الیاف به دست آمده از حیوانات مانند پشم و ابریشم به راحتی مشتعل نمی‌شوند، از احتراق پشتیبانی نمی‌کنند و برای سوختن به سطح بالایی از اکسیژن نیاز دارند. این الیاف پروتئینی، حاوی درصد بالایی از اکسیژن، کربن، هیدروژن، نیتروژن و گوگرد علاوه بر مقادیر کمی از موم، چربی و غیره هستند. دمای اشتعال الیاف پشم، 600 درجه‌ی سانتیگراد است. سوختن آن کندتر است و خاموش کردن آن به دلیل خاصیت ذاتی اشتعال پذیری کمی که دارد، بسیار آسان‌تر است. این امر به محتوای بالای نیتروژن (16% -15%)، گوگرد (4% -3%) و آب (14%‌ – 10%) نسبت داده می‌شود. الیاف مقاوم در برابر حرارت و ذاتاً ضد شعله مانند شیشه، بازالت و انواع مختلف پلیمر‌ مانند نومکس و کوولار به دلیل پایداری حرارتی بالای خود برای محافظت در برابر آتش استفاده می‌شوند. این الیاف با اصلاح پلیمرها در سطح مولکولی برای افزایش مقاومت آن‌ها در برابر دماهای بالا و شعله‌ها تولید می شوند.‌

مقاومت پارچه‌ها در برابر آتش

مواد ضد آتش برای افزایش مقاومت پارچه‌ها در برابر آتش برای مصارف غیرنظامی و نظامی، یا با استفاده از الیاف ضد شعله‌ی ذاتی یا با اضافه کردن مواد افزودنی ضد شعله در حین تولید استفاده می‌شود. یک سیستم ضد شعله‌ی مؤثر، باید تأثیرات منفی بر خواص فیزیکی و زیبایی‌شناختی منسوجات را به حداقل برساند در حالی که دوام را از طریق چرخه‌های شستشو و خشک شدن تضمین کند.

مکانیزم مقاومت در برابر شعله

مواد ضد شعله، چرخه‌ی احتراق خودپایدار پلیمرها را مختل می‌کنند و با تشکیل یک لایه محافظ کربنی به خاموش شدن شعله‌ها یا محدود کردن گسترش آن‌ها کمک می‌کنند. این مانع، انتقال گرما و اکسیژن را کاهش می‌دهد و در حین احتراق، گازهای غیرقابل اشتعالی را آزاد می‌کند که گازهای قابل اشتعال را رقیق می‌کنند.

شکل 3- نمودار شماتیک مکانیزم مقاومت در برابر شعله‌ی پارچه‌های ضد شعله.
شکل 3- نمودار شماتیک مکانیزم مقاومت در برابر شعله‌ی پارچه‌های ضد شعله.

تکنیک‌های پوشش‌دهی برای منسوجات مقاوم در برابر شعله

اصلاح سطح الیاف طبیعی و مصنوعی، مقاومت آن‌ها در برابر شعله را برای کاربردهای با عملکرد بالا افزایش می‌دهد. مواد مقاوم در برابر شعله می‌توانند در هنگام ریسندگی الیاف، مثلا الیاف ذاتاً مقاوم در برابر شعله (مانند ‌Trevira CS)، ادغام شوند یا از طریق تکنیک‌های تکمیل و پوشش‌دهی اعمال شوند. فرآیند تکمیل شامل اشباع کردن پارچه‌ها با محلول‌های مقاوم در برابر شعله است، در حالی که فرآیند پوشش، لایه‌ای را بر روی سطح پارچه اعمال می‌کند.

پلیمرهای مختلفی از جمله پی‌وی‌سی، پلی‌اورتان‌ها و سیلیکون‌ها برای پوشش هر دو نوع الیاف استفاده می‌شوند.

کاربردهای پارچه‌های محافظ در برابر آتش:

  • لباس‌های محافظ آتش‌نشان‌ها
  • اثاثیه‌ی نرم
  • پارچه‌های محافظ در برابر آتش در حمل‌ونقل

آزمایش و مقررات پارچه‌های محافظت‌کننده از آتش

عملکرد آتش‌سوزی مواد نساجی از طریق قابلیت اشتعال، سهولت در خاموش شدن، گسترش شعله، انتشار گرما و تشکیل دود ارزیابی می‌شود. آزمایشات آتش‌سوزی، سناریوهای اصلی آتش در کاربردهای مختلف را شبیه‌سازی می‌کنند. آزمایش اشتعال‌پذیری برای ارزیابی عملکرد حفاظتی پارچه‌ها در برابر آتش ضروری است. تست‌های آزمایشگاهی برای ارزیابی میزان برآورده کردن الزامات ایمنی و تطابق با مشخصات پارچه‌های نساجی انجام می‌شود.

  • آزمایش شعله عمودی
  • آزمایش شاخص محدود کننده اکسیژن
  • کالری‌سنجی مخروطی
  • تجزیه و تحلیل ترموگراویمتری
  • مانکن‌های حرارتی

استانداردها و مقررات اشتعال‌پذیری

استانداردها و مقررات اشتعال‌پذیری متعددی با هدف به حداقل رساندن خسارات آتش‌سوزی و ارزیابی عملکرد پارچه‌های محافظت‌کننده از آتش در کاربردهای مختلف مانند پوشاک و حمل و نقل تدوین شده اند. این مقررات بر اساس زمینه‌های مختلف از جمله محیط‌های خانگی، محیط‌های عمومی، حمل و نقل و حفاظت شخصی طبقه‌بندی می شوند.

نتیجه گیری و چشم انداز آینده

با توجه به افزایش استفاده از مواد قابل احتراق، خطرات آتش سوزی در حال تحول است. بنابراین پارچه‌های محافظت کننده از آتش برای ایمنی در کاربردهای مختلف، از اهمیت بالایی برخوردارند. اما هزینه‌های بالای تولید و مسائل راحتی همچنان چالش‌برانگیز هستند. تلاش های آینده باید بر بهبود راحتی، توسعه مواد ضد شعله ایمن و پایدار و ادغام فناوری‌های نوآورانه مانند نانومواد و حسگرهای حرارتی برای افزایش حفاظت و انطباق با مقررات اشتعال‌پذیری متمرکز شود.

شرکت فرآذر ارائه دهنده انواع پارچه نسوز می باشد. جهت استعلام قیمت و گرفتن مشاوره رایگان با ما تماس بگیرید.

فروش پارچه نسوز

اشتراک این صفحه با: